Հիշարժան Տարեթվեր

Աբրահամյան Մարիետա Սիմոնի (1922 Երևան – 1999 Երևան)

2022թ. լրացավ անվանի հնէաբան Մարիետա Աբրահամյանի ծննդյան 100-ամյակը: 1940թ. նա ավարտել է Երևանի Շահումյանի անվան թիվ 1 միջնակարգ դպրոցը, իսկ 1945թ.՝ ԵՊՀ երկրաբանական ֆակուլտետ: 1946թ. մինչև իր կյանքի վերջը աշխատել է ՀՍՍՀ ԳԱ երկրաբանական ինստիտուտում, սկզբում որպես կրտսեր, այնուհետև՝ ավագ գիտաշխատող: 1955թ. պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն «Հարավ-արևմտյան Հայաստանի վերին ֆամենի էտրենի հարկի նստվածքների ուսոտանիները» թեմայով՝ ստանալով երկրաբանամիներալոգիական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան: Գիտական հետաքրքրություններն առնչվում են Հայաստանի տարածքի հարավարևմտյան շրջանների՝ մասնավորապես Վայոց Ձորի, ինչպես նաև Նախիջևանի հարակից մասերի վերին պալեոզոյի (վերին դևոնի վերին ֆամեն ենթահարկ – ստորին կարբոնի ստորին տուրնեի (էտրեն) ենթահարկ) նստվածքային ապարների ուսոտանիների բրածո մնացորդներին և նրանց կենսաշերտագրական նշանակությանը: Հեղինակ և համահեղինակ է մոտ 20 հոդվածի և 1 մենագրության: 

 

Հայկ Մելիք-Ադամյան

 

Անանյան Էմիլ Վաղինակի (1937 Երևան – 2003 Երևան)

2022թ. լրացավ հայտնի երկրաբան Էմիլ Անանյանի ծննդյան 85-ամյակը: 1959թ. ավարտել է ԵՊՀ երկրաբանական ֆակուլտետը: Մշտապես աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ և ապա՝ ՀՀ ԳԱԱ երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտում նախ որպես լաբորանտ, 1962-1965թթ.՝ որպես ասպիրանտ, իսկ հետագայում որպես կրտսեր և այնուհետև որպես ավագ գիտաշխատող: 1971թ.-ից ի վեր աշխատել է ինստիտուտին կից Ալավերդու օգտակար հանածոների ուսումնասիրող արշավախմբի կազմում: 1968թ. պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն «Կապանի բրախիանտիկլինորիումի և հանքային դաշտի առաջացման մեխանիզմը» թեմայով՝ ստանալով երկրաբանամիներալոգիական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան: Գիտական հետաքրքրություններն առնչվում են Հայաստանի տարածքի, ինչպես նաև Հարավ-ուկրաինական և Ղրիմի ատոմակայանների տարածքի տեկտոնական շրջանացման, ծալքավոր և խզումնային կառուցվածքներին, ինչպես նաև երկրաբանատեկտոնական քարտեզագրմանը և երկրաշարժերի կանխատեսմանը: Հեղինակ և համահեղինակ է մոտ 45 գիտական հոդվածի և 1 մենագրության, նաև բազմաթիվ գիտաարտադրական և երկրաբանական ձեռագիր հաշվետվությունների ու առաջարկների: 

Հայկ Մելիք-Ադամյան

 

Ազարյան Նորայր Ռուբենի  (1927 Երևան – 1981 Երևան)

2022թ. լրացավ ականավոր հնէաբան Նորայր Ազարյանի ծննդյան 95-ամյակը: 1947թ. ավարտել է Երևանի լեռնամետալուրգիական տեխնիկումը և նույն թվին ընդունվել ԵՊՀ երկրաբանական ֆակուլտետ: 1953թ. ավարտելով այն՝ ընդունվել է ՀԽՍՀ ԳԱ երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտի ասպիրանտուրան, որն ավարտելուց հետո աշխատել է ԵԳԻ-ում սկզբում որպես կրտսեր, իսկ 1963թ.-ից մինչև կյանքի վերջը՝ որպես ավագ գիտաշխատող: 1959թ. Լենինգրադում (Սանկտ-Պետերբուրգ) պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն «Ալավերդու հանքային շրջանի յուրայի հասակի ֆաունան և շերտագրությունը» թեմայով: Գիտական հետաքրքրություններն առնչվում են Հայաստանի և Նախիջևանի տարածքների մեզոզոյան նստվածքային ապարների, տրիասի և յուրայի հարկերի բրածո գլխոտանիների (ամոնիտներ) և երկփեղկանի փափկամարմինների ուսումնասիրությանը և կենսաշերտագրական նշանակությունը: Հեղինակ և համահեղինակ է մոտ 40 գիտական հոդվածի և 3 մենագրության, որոնցից մեկը՝ համահեղինակությամբ: Ն. Ազարյանը երկար տարիներ եղել է ՍՍՀՄ Միջգերատեսչական շերտագրական հանձնաժողովի յուրայի և տրիասի ենթահանձնաժողովի անդամ: 

Հայկ Մելիք-Ադամյան

 

Թանաշյան Մովսես Երվանդի (1932  Հալեպ – 1995 Երևան)

2022թ. լրացավ հայտնի երկրաբան Մովսես Թանաշյանի ծննդյան 90-ամյակը: Նախնական կրթությունը ստացել է իր ծննդավայրի Կրթասիաց հայկական վարժարանում: 1946թ. ծնողների հետ միասին Սիրիայից հայրենադարձվել է, իսկ 1951թ. ավարտել է Շիրակի մարզի Անի-Պեմզա գյուղի միջնակարգ դպրոցը (արծաթե մեդալակիր): 1958թ. ավարտել է ԵՊՀ երկրաբանական ֆակուլտետը: 1958-1974թթ. աշխատել է ՀԽՍՀ երկրաբանական վարչության նավթահետախուզական արշավախմբում որպես երկրաբան և ավագ երկրաբան: 1967թ.-ից մինչև իր կյանքի վերջին օրերն աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ և ապա՝ ՀՀ ԳԱԱ երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտում որպես ավագ ճարտարագետ, կրտսեր գիտաշխատող, իսկ 1985թ.-ից՝ որպես ավագ գիտաշխատող: 1971թ. Մոսկվայի Ի.Մ. Գուբկինի անվան Նավթաքիմիայի և գազարդյունաբերության գիտահետազոտական ինստիտուտի գիտական խորհրդում պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն «ՀՍՍՀ Արարատյան ճկվածքի կայնոզոյան նստվածքների հնարավոր նավթագազաբերական համալիրները» թեմայով՝ ստանալով երկրաբանամիներալոգիական գիտությունների թեկնածուի աստիճան: Գիտական հետաքրքրություններն առնչվում են Հայաստանի տարածքի տեկտոնիկայի և կայնոզոյան նստվածքային ապարների հնարավոր նավթագազաբերության համալիր գնահատման հեռանկարներին: Հեղինակ և համահեղինակ է ավելի քան 20 գիտական հոդվածի և բազմաթիվ ձեռագիր հաշվետվությունների: 

Հայկ Մելիք-Ադամյան

 

Վարդանյան Անրի Վարդանի (1937 Երևան – 2017 (?) Երևան)

2022թ. լրացավ ականավոր երկրաբան, տեկտոնիստ Անրի Վարդանյանի ծննդյան 85-ամյակը: Ծնվել է 1937թ. Երևանում ծառայողի ընտանիքում: 1953թ. ավարտել է Երևանի Խ. Աբովյանի անվան միջնակարգ դպրոցը, իսկ 1961թ.՝ ԵՊՀ երկրաբանական ֆակուլտետը: 1961թ.-ից մինչև 2000-ականներն աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ և ապա՝ ՀՀ ԳԱԱ երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտում՝ որպես լաբորանտ, ապա ճարտարագետ, կրտսեր գիտաշխատող, իսկ 1969թ.-ից՝ որպես ավագ գիտաշխատող: 1968թ. Ի.Մ. Գուբկինի անվան երկրաբանական ինստիտուտի գիտական խորհրդում պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն «Կադրլիի և Սովետաշենի անտիկլինալների ձևավորման պայմանները և մեխանիզմը» թեմայով` ստանալով երկրաբանամիներալոգիական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան: Վերջին տարիներին դասավանդում էր ԵՊՀ երկրաբանական ֆակուլտետում: Գիտական հետաքրքրություններն առնչվում են ինչպես Հայաստանի, այնպես էլ Անդրկովկասի տարածքի տեկտոնիկայի և տեկտոնաֆիզիկայի բազմաբնույթ խնդիրներին (Ալպ-Հիմալայան ծալքավոր գոտու խզումնային քարտեզի Անդրկովկասի հատվածի կազմում, օֆլիոլիտային գոտու ներքին ստրուկտուրայի բացահայտում և այլն), ինչպես նաև Հայաստանի տարածքի հնարավոր նավթագազաբերությանը:  Հեղինակ և համահեղինակ է մոտ 30 գիտական հոդվածի և բազմաթիվ ձեռագիր հաշվետվությունների: 

Հայկ Մելիք-Ադամյան

 

Պապոյան Այրիս (Ալլա) Սուրենի (1937 Թբիլիսի – 2002 (?) Լոս Անջելես)

2022թ. լրացավ հայտնի հնէաբան Այրիս Պապոյանի ծննդյան 85-ամյակը: 1954թ. ավարտել է Երևանի Մայակովսկու անվան միջնակարգ դպրոցը, իսկ 1955թ. ընդունվել է ԵՊՀ երկրաբանական ֆակուլտետ: 1966թ. ընդունվել է ՍՍՀՄ ԳԱ Հնէաբանական ինստիտուտի ասպիրանտուրան Մոսկվայում, իսկ 1971թ. ԵՊՀ երկրաբանական ֆակուլտետում պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն «Հարավային Անդրկովկասի վաղ քարածխային ժամանակաշրջանի կորալները և նրանց շերտագրական նշանակությունը» թեմայով՝ ստանալով երկրաբանամիներալոգիական գիտությունների թեկնածուի աստիճան: 1961թ.-ից մինչև 1990-ական թթ. կեսերն աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ և ապա՝ ՀՀ ԳԱԱ երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտում՝ որպես ճարտարագետ, ապա կրտսեր և ավագ գիտաշխատող: Գիտական հետաքրքրություններն առնչվում են Հայաստանի տարածքի վերին պալեոզոյի (կարբոն) և մեզոզոյի (յուրա) ծովային նստվածքային ապարների բրածո բուստերին (կորալներ) և դրանց կենսաշերտագրական նշանակությանը: Հեղինակ և համահեղինակ է մոտ 30 գիտական հոդվածի, ինչպես նաև 3 մենագրություն, որոնցից 2-ը՝ համահեղինակությամբ: 

Հայկ Մելիք-Ադամյան

ՎԻԼԵՆ ԱՐՇԱՎԻՐԻ ԱՂԱՄԱԼՅԱՆ
(ծննդյան 85-ամյակին)

 

2022թ. լրացավ երկրաբանամիներալոգիական գիտությունների դոկտոր, վաստակաշատ երկրաբան Վ. Ա. Աղամալյանի 85-ամյակը: Վ. Ա. Աղամալյանը ծնվել է 1937թ. հունվարի 21-ին Երևանում, ծառայողի ընտանիքում: 1959թ. ավարտել է Վ. Մոլոտովի անվան Երևանի պետական համալսարանի երկրաբանական ֆակուլտետը: 1960թ. մինչ այժմ աշխատում է ՀԽՍՀ ԳԱ, իսկ հետագայում՝ ՀՀ ԳԱԱ երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտում՝ որպես կրտսեր, իսկ այնուհետև` պետրոգրաֆիայի բաժնի ավագ և առաջատար գիտաշխատող: 

1970թ. Մոսկվայի պետհամալսարանի երկրաբանական ֆակուլտետի գիտական խորհրդում հանրահայտ երկրաբան պրոֆեսոր Ե.Ա. Կուզնեցովի գիտական ղեկավարությամբ պաշտպանում է «Արզաքանի մասիվի մինչքեմբրյան բյուրեղային հիմքի թերթաքարային համալիրի երկրաբանությունը և պետրոլոգիան» թեմայով թեկնածուական ատենախոսությունը՝ ստանալով երկրաբանամիներալոգիական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան:  Այս աշխատությունում առաջին անգամ Հայաստանի տարածքի համար առանձնացվել են պրոտերոզոյի հասակի մի շարք շերտախմբեր, և ապացուցվել է, որ այնտեղ առկա ամֆիբոլիտային ֆացիաները ռետրոգրադ փոխակերպման հետևանքով վեր են ածվել կանաչքարային դիաֆտորիտների: Իր ամբողջ գիտական գործունեությունը պրպտող գիտնականը նվիրել է Հայաստանի տարածքի մինչքեմբրյան և մեզոզոյան ժամանակահատվածների երկրաբանական կառուցվածքին առնչվող բարդ և խրթին բազմաբնույթ խնդիրների լուծման հարցերին: 

Առանձնապես խոշոր է նրա ավանդը մագմատիզմի, միներալոգիայի, պետրոգրաֆիայի, պետրոքիմիայի, իզոտոպային թվագրության, ռեգիոնալ երկրաբանության, երկրաբանական քարտեզագրության, շերտագրության ասպարեզում: Մասնավորապես, գիտնականը կազմել է տարբեր մասշտաբների երկրաբանական քարտեզներ՝ ՀԽՍՀ տարածքի մագմատիզմի և մետամորֆիզմի 1:20000 (համահեղինակությամբ), Ստեփանավանի շրջանի երկրաբանականխատեսումային ու Կոտայքի մարզի բյուրեղային հիմքի երկրաբանապետրոգրաֆիական 1:50000, Նյուվադիի շերտախմբի (հարավային Սյունիք) ու Հախումի բյուրեղային զանգվածի (հյուսիսային Հայաստան) 1:25000, ինչպես նաև Ապարանի սերիայի (կենտրոնական Հայաստան) Միրաք-Թուխմանուկի ոսկու հանքավայրի երկրաբանականխատեսումային 1:10000 մասշտաբների քարտեզներ: Մանրամասն ուսումնասիրել է քարտեզագրված տարածքների երկաբանական ապարների նյութական կազմը և առաջացման պայմանները. ապացուցել է, որ միջինհատիկային օլիվինային գաբրոները համապատասխանում են Մեղրիի պլուտոնի մոնցոնիտային ինտրուզիայի ներդրման առաջին փուլին: /Պարզել է, որ Նյուվադի շերտախմբի քվարցիտային առաջացումները իրականում փոխակերպված ռիոլիտներ են:/ Պարզել է, որ Մեղրու պլուտոնից անմիջապես հարավ տեղակայված Նյուվադի շերտախմբի մետամորֆային ապարները կոնտակտ-մետամորֆային բնույթի են, այլ ոչ՝ մինչքեմբրյան բյուրեղային զանգվածի ելուստներ, ինչպես ընդունված էր համարել մինչ այդ: Այլ երկրաբանների հետ համատեղ Վայքի վերին կավճի կոնգլոմերատներում Հայաստանի տարածքում առաջին անգամ հայտնաբերել է էգիրինային նորդմարկիտ և  տեշենիտ ապարները, իսկ հյուսիսային Հայաստանի վերին յուրայի հասակի նստվածքներից հայստնաբերել է պիլիտներ: 

1998թ. անվանի երկրաբանը ՀՀ ԳԱԱ Երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտի մասնագիտական խորհրդում պաշտպանել է «Հայաստանի բյուրեղային հիմքը» դոկտորական ատենախոսությունը՝ ստանալով երկրաբանամիներալոգիական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան: Առաջին անգամ Հայաստանի, ինչպես նաև ամբողջ կովկասյան տարածաշրջանի մինչքեմբրյան բյուրեղային հիմքի համար առանձնացրել է պրոտերոզոյան հասակի հստակ արտահայտված շերտագրական միավորներ, այն է՝ 2 սերիա՝ Արզականի (միջին պրոտերոզոյ) և Հանքավանի (վերին պրոտերոզոյ), ինչպես նաև 9 շերտախումբ, որոնցից 3-ը՝ միջին պրոտերոզոյի հասակի՝ Բջնու, Սուրբսարգսի, Վանքիձորի, և 6-ը՝ վերինպրոտերոզոյան՝ Բերդիտակի, Հանքավանի, Դալարի, Քասաղի, Գհուկի և Աղվերանի: Այդ շերտախմբերը՝ բացի Գհուկինից, իրենց ուրույն տեղն են զբաղեցրել ՀՀ և ԽՍՀՄ տարբեր շերտագրական բառարաններում և այլ գիտական աշխատանքներում՝ այդ թվում Հ. Սարգսյանի կողմից 2013թ. հրատարակած եռալեզու շերտագրական բառարանում: Հասակային առումով ճշգրտել և վերադասակարգել է Ապարանի շերտախումբը՝ այն վերանվանելով սերիա և նրա մեջ առանձնացնելով հետևյալ շերտախմբերը ավելի հնից դեպի ավելի նորը՝ Սարալանջի, Լուսագյուղի, Թուխմանուկի և Միրաքի: Թվագրել է Ապարանի սերիան միջին-վերին յուրայի ժամանակահատվածով՝ հստակություն մտցնելով նախկինում տիրող բազմակարծության մեջ: 

 Առաջին անգամ ամֆիբոլային թերմոբարոմետրիկ հետազոտության միջոցով որոշել է Քասախի շերտախմբի մետամորֆիզմի ժամանակ ջերմաստիճանային և ճնշման ցուցանիշները: Այդ շերտախմբում առաջինն է բացահայտել մինչքեմբրյան օֆիոլիթներ, որոշել նրանց երկրաքիմիական բնույթը՝ պարզելով, որ այն e-MORB տեսակի է: Զգալի ավանդ ունի Հայաստանի օֆիոլիթային գոտու ուսումնասիրության ասպարեզում. առաջինն է, որ ամբողջ Անդրկովկասի օֆիոլիթային գոտու համար Բազումի հորստի Սառը Աղբյուր տեղամասից հայտնաբերել է  գլաուկոֆանային կամ երկնագույն թերթաքարեր: Բացի այդ, ճշգրտել է մեզոզոյի օֆիոլիթային համալիրի ապարների  պետրոգրաֆիական նոմենկլատուրան: Վերջին տարիներին գիտնականը զբաղվում է ՀՀ տարածքի երկրակեղևի առաջացման մոբիլիստական մոդելի մշակման հարցերով, որի հիման վրա նորովի առանձնացրել է ՀՀ տարածքի հիմնական տեկտոնական միավորները: Հեղինակ և համահեղինակ է 100-ից ավելի գիտական աշխատությունների՝ այդ թվում 10 մենագրության և 13 ձեռագիր հաշվետվության:

 

Հայկ Մելիք-Ադամյան

ՄՅՈՒԴԻԿ ԱԲԳԱՐԻ ՄՈՎՍԻՍՅԱՆ
(1933-2022)


Հայաստանի երկրաբանական հանրությունը ծանր կորուստ կրեց: 2022թ. օգոստոսի 1-ին կյանքից հեռացավ ճանաչված երկրաբան, երկրաբանամիներալոգիական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ, ԵՊՀ երկրաբանական ֆակուլտետի բազմամյա և վաստակաշատ դասախոս Մյուդիկ Աբգարի Մովսիսյանը: Մ. Մովսիսյանը ծնվել է 1933թ. սեպտեմբերի 3-ին Երևանում անվանի մտավորական, մանկավարժական գիտ. դոկտոր, պրոֆեսոր Աբգար Խաչատուրի Մովսիսյանի ընտանիքում: 1951թ. ավարտելով միջնակարգ դպրոցը, ընդունվում է Երևանի պետական համալսարանի երկրաբանական ֆակուլտետ, որն էլ հաջողությամբ ավարտում է 1956թ.՝ ստանալով ճարտարագետ-երկրաբանի որակավորում: Այնուհետև աշխատում է Ալավերդու շրջանում որպես երկրաբան: 

1959-1970թթ. աշխատում է ՀԽՍՀ ԳԱ Երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտում որպես ճարտարագետ և կրտսեր գիտական աշխատող: 1964թ. լիթոլոգիայի խոշորագույն մասնագետ երկրաբանամիներալոգիական գիտ. դոկտոր, պրոֆ. Սերգեյ Գալուստի Սարգսյանի գիտական ղեկավարությամբ ԵՊՀ-ի մասնագիտական խորհրդում Մ. Մովսիսյանը պաշտպանում է «ՀԽՍՀ մերձերևանյան շրջանի նեոգենյան հալոգեն նստվածքների լիթոլոգիան և առաջացման պայմանները» թեմայով գիտական ատենախոսությունը՝ ստանալով երկրաբանամիներալոգիական գիտ. թեկնածուի գիտական աստիճան: Այս աշխատությունում մեծածավալ փաստացի նյութերի (հորատանցքերի և երկրաբանական կտրվածքների) բազմակողմանի և խորը վերլուծության հիման վրա՝ միներալոգիական, սպեկտրալ, ռենտգենոստրուկտուրային և այլ մեթոդներով, շնորհաշատ հետազոտողը բացի լիթոլոգիական խնդիրներից առաջին անգամ դիտարկում է աղային նստվածքների, ինչպես նաև այդ նստվածքները ներքևից (կարմրավուն կամ հացավանի շերտախումբ) և վերևից (գիպսաբեր նստվածքներ) ներփակող ապարների առաջացման հնաշխարհագրական պայմանները և ծագումնաբանական առանձնահատկությունները: Երիտասարդ հետազոտողին հաջողվում է ընդհանուր առմամբ, ի տարբերություն մի քանի այլ ուսումնասիրողների, որոշակի ճշգրտությամբ թվագրել աղային նստվածքների երկրաբանական հասակը (ջրվեժի աղաբեր-գիպսաբեր շերտախումբ) միջին միոցեն կոնկի հարկով: Գիտնականի այդ եզրահանգումը առանձնապես չի տարբերվում ներկայիս պատկերացումներից, որոնց համաձայն ջրվեժի՝ արդյունաբերական նշանակության քարաղի հսկայական պաշարներով հարուստ աղաբեր-գիպսաբեր շերտախումբը թվագրվում է միջին կարագանի վարնենյան ենթահարկի միջակայքով, այսինքն՝ կազմավորվել է մոտ 14.4-13.9 մլն տարի առաջ: 

Մ. Մովիսիսյանը առաջինն է, ում հաջողվում է Հայաստանի տարածքում՝ Երևանից քիչ հյուսիս-արևելք տեղակայված Պտղնի-1 հորատանցքի մոտ 800-ից 1200մ խորություններից վերհանած կեռնային նյութից առանձնացնել կալումիական աղերին բնորոշ կառնալիտ KCl-MgCl-6H20 և սիլվինիտ NaCl + mKCl միներալները: Սակայն, ի տարբերություն համաշխարհային դասական աղաբեր հանքավայրերի, որտեղ հեշտ լուծվող կալիումական աղերը որպես կանոն տեղաբաշխված են լինում կտրվածքների վերին հատվածներում՝ Պտղնիի հորատանցքում նկատվում է հակառակ պատկերը, որը գիտնականը բացատրում է բազալտանման լավաների ներխուժմամբ բարձր խտության աղային լուծույթներով հագեցված ջրավազան՝ ռապա, ընդ որում լավաները մեծապես նպաստել են ջրերի գոլորշիացման ինտենսիվությանն ու արագությանը: Ըստ գիտնականի՝ մեծ հավանականությամբ կալիումիական աղային նստվածքները կարող են տարածվել դեպի արևելք՝ հասնելով մինչև Սևանի ափամերձ հատված` Գավառ: Հաշվի առնելով ներկայիս կալիումական աղային պարարտանյութերի համաշխարհային ճգնաժամը՝ Մ. Մովսիսյանի մոտ 60 տարի առաջ կատարված բացահայտումները գործնական տեսանկյունից առավել քան արդիական են: Նա նաև առաջինն էր, ով Ջրվեժի շրջակայքի գիպսաբեր ապարների դաշտային ուսումնասիրությունների հիման վրա բացահայտել է այդ շերտախմբի ռիթմիկ կառուցվածքը և առանձնացրել 10 այդպիսի միմյանց հաջորդող գիպսային և կավային ռիթմ, որոնցից յուրաքանչյուրը առաջացել է միջին կարագանում՝ մի քանի տասնյակ տարիների ընթացքում, և փոխկապակցված է եղել այս կամ այն կլիմայական՝ հիմնականում արիդ պայմանների հետ: 

1970թ. Մ. Մովսիսյանը տեղափոխվում է ԵՊՀ երկրաբանական ֆակուլտետ և ավելի քան քառասուն տարի դասավանդում մայր բուհում «լիթոլոգիա» և «ընդհանուր երկրաբանություն» առարկաները, ինչպես նաև դասավանդում Գավառի պետական համալսարանում և ՀՀ այլ բուհերում: Ղեկավարել է ուսանողների դաշտային պրակտիկ աշխատանքները: Հեղինակ և համահեղինակ է մեկ տասնյակից ավելի գիտական աշախտության և երկու ձեռագիր հաշվետվության: Վաստակաշատ դասախոսը կրթել և դաստիարակել է երկրաբանների մի քանի սերունդ՝ այդ թվում տողերիս հեղինակին: Մշտապես աչքի է ընկել ընդգծված բարեհամբույրությամբ, մեծ կամեցողությամբ և համեստ վարքագծով: Մ. Մովսիսյանը վառ անհատականություն էր՝ օժտված դասավանդման յուրահատուկ տաղանդով, բարձր ընդհանուր զարգացվածությամբ, լայնախոհությամբ: Շատ լավ հասկանում էր նաև արվեստի տարբեր ճյուղերից: Մեծ հարգանք էր վայելում, ինչպես երկրաբանական հանրության, այնպես էլ ուսանողների շրջանում: Մ. Մովսիսյանը հավերժ կմնա բոլոր նրան ճանաչողների սրտերում: 

Հայկ Մելիք-Ադամյան

ՍՏԵՓԱՆՅԱՆ ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ՍՏԵՓԱՆԻ
(ծննդյան 120-ամյակին)
(1902-1950)

 

Լրացավ մեծանուն երկրաբան, երկրաբանամիներալոգիական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Հովհաննես Ստեփանյանի ծննդյան 120-ամյակը: Ծնվել է 1902թ. Ալեքսանդրապոլ (ներկայումս Գյումրի) քաղաքում: 1921թ. տեղի կոմերցիոն ուսումնարանն ավարտելուց հետո ուշիմ երիտասարդն ընդունվում է Թբիլիսիի պոլիտեխնիկական ինստիտուտ, իսկ 1925թ. տեղափոխվում է Նովոչերկասկ քաղաքի Դոնի պոլիտեխնիկական ինստիտուտ, ուր 1930թ. ստանում է լեռնային ճարտարագետի որակավորում:

Դեռևս ուսանողական տարիներին մասնակցում է Հայաստանի Արարատյան դաշտավայրի և Ձորագետի տարածքի երկրաբանական ուսումնասիրություններին, ինչպես նաև ղեկավարում է Դոնի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի Հյուսիս-Կովկասյան մարզի գրունտերի և ջրերի ֆիլտրացիայի լաբորատորիան: Ուսումն ավարտելուց հետո երիտասարդ մասնագետը սկզբում կարճ ժամանակով աշխատում է Զանգեզուրի պղնձի կոմբինատում որպես երկրաբան, իսկ այնուհետև տեղափոխվում է Ալավերդու պղնձաձուլական կոմբինատ՝ որպես գլխավոր երկրաբան՝ ամբողջովին նվիրելով իր հետագա գիտաարտադրական կարճատև, բայց բեղուն գործունեությունը հյուսիսային Հայաստանի մետաղական օգտակար հանածոների՝ առավելապես պղնձահրաքարային  հանքավայրերի ուսումնասիրությանը: 

1935թ. Հ. Ստեփանյանին հրավիրում են ԵՊՀ-ի երկրաբանական ֆակուլտետ, որտեղ ֆակուլտետի պատմության մեջ առաջին անգամ նա սկսում է դասավանդել Հայաստանի մետաղական և ոչ մետաղական օգտակար հանածոներ առարկան: Նույն թվականին սկսում է աշխատել նաև ԽՍՀՄ ԳԱ հայկական մասնաճյուղի (Արմֆան) նորաստեղծ երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտում որպես ավագ գիտական աշխատող՝ հաջողությամբ համատեղելով դասախոսական և արտադրական գործունեությունը գիտական աշխատանքի հետ: 1939թ. պաշտպանում է թեկնածուական ատենախոսություն «Ախթալայի բազմամետաղային հանքավայրի հետազոտությունները» թեմայով: 

1938թ.-ից մինչև կյանքի վերջ եղել է երկրաբանական ֆակուլտետի անփոփոխ դեկանը՝ միաժամանակ աշխատելով որպես նույն ֆակուլտետի կիրառական երկրաբանության ամբիոնի վարիչ, իսկ 1950թ.-ին ստացել է պրոֆեսորի կոչում: 1948թ. Հ. Ստեփանյանը պաշտպանում է «Հյուսիսային Հայաստանի պղնձի հանքավայրերի երկրաբանությունը» թեմայով դոկտորական ատենախոսություն: 

Այս խոշորածավալ աշխատության մեջ առաջին անգամ ընդհանրացվել և բազմակողմանիորեն վերլուծվել են Հյուսիսային Հայաստանի պղնձահրաքարային (Ալավերդի, Շամլուղ) և բազմամետաղային (Ախթալա և այլն) հանքավայրերի երկրաբանական կառուցվածքին, մետաղածնությանը, մագմատիզմին, շերտագրությանը և տեկտոնիկային առնչվող հարցեր: Գիտնականը հիմնավորում է, որ այս հանքավայրերում հնարավոր է հայտնաբերել շտոկվերկային և այլ տիպի հանքայնացումներ, որոնց բացահայտման համար պետք է կիրառել նաև տարբեր տեսակի երկրաբանական և երկրաֆիզիկական ուսումնասիրություններ: Ճշգրտել է նաև այսպես կոչված ստորին կանաչավուն անդեզիտների (պորֆիրիտների) տեղադիրքը (Լալվարի շերտախումբ, օքսֆորդ՝ ըստ Ն. Ազարյանի), ինչպես նաև մատնանշել է Ախթալայի բազմամետաղային հանքավայրի շրջակայքի հանքաբեր քվարցային անդեզիտների (վերին բայոս) ավազաքարեր պատռող բնույթը: 

Գիտնականն առաջինն է ուսումնասիրել նաև Հյուսիսային Հայաստանի (Լալվար-Ստեփանավանի տեղամաս) կայնոզոյան հասակի խոշոր գրանիտային ինտրուզիաների (Լալվար, Ուռուտ, Կողես, Յաղդան և այլն) երկրաբանական առանձնահատկությունները, ծագումնաբանությունը և պետրոլոգիան: 

Մեծ է գիտնականի ավանդը Հայաստանի ոչ մետաղական օգտակար հանածոների ուսումնասիրության գործում: Մասնավորապես Հ. Ստեփանյանը մանրամասն հետազոտել է Արթիկի, Անիի և Երևանի շրջակայքի հրաբխային տուֆերի հանքավայրերը, Հյուսիսային Հայաստանի Շահնազարի գունավոր տուֆերը, ինչպես նաև Ծաթերի և Բերդավանի ֆելզիտային տուֆերը: Ուսումնասիրել է նաև ալյումինի հումքի համար պիտանի բոքսիտանման ապարների հանքերևակումները Նոյեմբերյանի, Սպիտակի, Դիլիջանի, Աղվերանի և այլ շրջաններում: Ա.Ն. Ամրոյանի հետ համատեղ դեռևս 1940-ական թվականների վերջերին ուսումնասիրել է նաև մերձերևանյան տարածքի հնարավոր նավթաբերության հարցերը:

Հ. Ստեփանյանը զգալի ավանդ ունի նաև երկրաբանության հանրամատչելիության և հանրահռչակության մեջ: Ուշագրավ է դեռևս 1946թ.-ին  նրա հեղինակությամբ հրատարակված «Հայկական ՍՍՌ ռելիեֆի առաջացման հիմնական էտապները» գրքույկը՝ գրված պարզ հանրամատչելի լեզվով: Կարևոր է նշել, որ դուրս գալով այդ ժամանակ ընդունված ֆիքսիստական տեսության գիտական կարծրատիպերի սահմաններից՝ հեղինակը, դրսևորելով աննախադեպ լայնախոհություն հայ երկրաբանության պատմության մեջ, այս գրքում որպես ռելիեֆածին հիմնական գործոն բազմիցս ընդգծում է հորիզոնական կամ տանգենցիալ շարժումների գերակայությունը՝ համահունչ ներկայիս մոբիլիստական ընդունված տեսակետին, որն իր զարգացումը ստացավ միայն 1960-ական թվականների երկրորդ կեսերին: Այդ հետաքրքիր աշխատանքը ցայսօր չի կորցրել իր արդիականությունը և ճանաչողական արժեքը: 

Ընդհանուր առմամբ իր կարճատև, բայց բեղմնավոր 20-ամյա գիտական գործունեության ընթացքում անվանի երկրաբանը հեղինակել և համահեղինակել է 11 գիտական աշխատություն՝ այդ թվում 3 մենագրություն, և 20 ձեռագիր հաշվետվություն: Հ. Ստեփանյանը մեծ հեղինակություն էր վայելում և մտերմիկ ընկերական հարաբերություններ ուներ ժամանակի երկրաբանության այնպիսի ռահվիրանների հետ, ինչպիսիք էին Հ.Տ. Կարապետյանը, Ֆ. Յու. Լևինսոն-Լեսինգը, Ա.Ն. Զավարիցկին, Կ.Ն. Պաֆֆենհոլցը, Վ.Վ. Գրուշեվոյը և այլն: 

 

Հայկ Մելիք-Ադամյան

Հիշարժան տարեթվեր

Ռոմիկ Զարյան

Լրացավ երկրաբանահանքաբանական գիտությունների դոկտոր, հայտնի երկրաքիմիկոս Ռոմիկ Նաիրիի Զարյանի (28.01.1932թ. – 16.06.1992թ.) 90-ամյակը: Ծնվել և մեծացել է հանրաճանաչ գրող Նաիրի Զարյանի ընտանիքում: 1955թ. ավարտել է Մոլոտովի անվան Երևանի պետական համալսարանի երկրաբանական ֆակուլտետը: 1955-1958թթ. ներառյալ աշխատել է որպես երկրաբան ՀԽՍՀ երկրաբանական վարչության տարբեր երկրաբանահետախուզական արշավախմբերում: 1958թ. դեկտեմբերին ընդունվել է ՀԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտի արտադրությունից կտրված ասպիրանտուրա:

1961թ.-ից մինչև իր կյանքի վերջին օրերը անդադար աշխատել է նույն ինստիտուտում՝ սկզբում որպես կրտսեր, իսկ 1967թ.՝ ավագ գիտաշխատող ինստիտուտի երկրաքիմիայի բաժնում:  1965թ. Մոսկվայի ԳԱ Վ.Վ. Վերնանդսկու անվան երկրաքիմիայի և անալիտիկ քիմիայի գիտահետազոտական ինստիտուտի գիտական խորհրդում հռչակավոր երկրաքիմիկոս երկրաբանահանքաբանական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Վլադիմիր Վիտալիի Շչերբինայի գիտական ղեկավարությամբ փայլուն պաշտպանել է «Հայկական ԽՍՍՀ Կապանի և Քաջարանի հանքավայրերի հանքանյութերում սելենի և թելուրի տարածման օրինաչափությունները» թեմայով թեկնածուական ատենախոսությունը և ստացել երկրաբանահանքաբանական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան

Հետագայում՝ իր ամբողջ գիտական կյանքի ընթացքում, Ռ. Զարյանը զբաղվել է հարավային Հայաստանի Կապանզանգեզուրյան տեղամասի մետաղական օգտակար հանածոների հանքավայրերի  հանքանյութերում առկա ցրված և հազվագյուտ տարրերի, երկրաքիմիական և պետրոքիմիական առանձնահատկությունների, ինչպես նաև տարածական տեղաբաշխումների ուսումնասիրության հարցերով: Մասնավորապես Կապանի պղինձկոլչեդանային հանքավայրում նրա կողմից ուսումնասիրվել են թելուրիդները, և առաջին անգամ բացահայտվել են հեսիտ՝ Ag2Te, և թելուրոբիսմուտիտ՝ Bi2Te3, միներալները: Այս հանքավայրի սֆալերիտ և գալենիտ պարունակող հանքանյութերում առաջին անգամ Հայաստանի տարածքի համար բացահայտել է կապարի թելուրիտի մի շատ հազվագյուտ միներալ՝ դանհեմիտ PfTeO4, որը մինչ այդ հայտնաբերվել է և առաջին անգամ նկարագրվել անգլիացի միներոլոգ Դանհեմի կողմից 1935թ. ԱՄՆ Նյու Մեքսիկո նահանգից միայն: Գիտնականը ուսումնասիրել է նաև Վայոց Ձորի մարզի Գլաձորի բազմամետաղային (կապարցինկային) հանքավայրի կենտրոնական հատվածի Կորեկիձորի (Թեքսարի կառուցվածքաֆացիալ գոտի) հազվագյուտ և ցրված տարրերի գեոքիմիան և բաշխվածության օրինաչափությունները, որտեղ նրա կողմից բացահայտվել են ստրոնցիում, իտտրիում, իտտերբիում, գալիում և սկանդիում տարրերը: Զբաղվել է նաև փորձարարական միներալոգիայով: 1987թ. Ա.Ա. Տվարչելիձեի անվան միներալոգիական հումքի Կովկասյան ինստիտուտի (Թբիլիսի) գիտական խորհրդում Ռ. Զարյանը պաշտպանել է «Փոքր Կովկասի ԿապանԶանգեզուրի մարզի հիդրոթերմալ հանքավայրերը» դոկտորական ատենախոսությունը և ստացել երկրաբանահանքաբանական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան

Ռ. Զարյանը հեղինակ և համահեղինակ է 35 գիտական հրատարակումների, այդ թվում՝ 2 մենագրության, 23 հոդվածի, 13 թեզիսի, ինչպես նաև 12 ձեռագիր հաշվետվությանՆրա համահեղինակների թվում են այնպիսի հանրահայտ մասնագետներ, ինչպիսին են ակադեմիկոսներ Ի. Մաղաքյանը և Ա.Ի. Կարապետյանը, պրոֆ. Վ.Վ. Շչերբինան, գիտ. դոկտորներ Գ.Օ. Փիջյանը, Շ.Ա. Ամիրյանը, Է.Ա. Խաչատրյանը, Բ.Մ. Մելիքսեթյանը և այլոք:   

 

Մկրտչյան Սվետլանա Սերգեյի

Ապրիլի սկզբին լրանում է երկրաբանահանքաբանական գիտությունների թեկնածու Սվետլանա Սերգեյի Մկրտչյանի 85 ամյակը (10.04.1937թ. Երևան – 1999թ. ԱՄՆ):

Ծնվել է անվանի երկրաբան ՀՍՍՀ ԳԱի ակադեմիկոս Ս.Ս. Մկրտչյանիընտանիքում: 1954թ. ավարտել է Երևանի Ա.Ս. Պուշկինի անվան միջնակարգ դպրոցը, իսկ 1959թ.՝ ԵՊՀ Երկրաբանական ֆակուլտետը: 1959թ. մինչև իր կյանքի վերջին տարիները աշխատել է ՀՀ ԳԱԱ Երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտում՝ սկզբում որպես լաբորանտ, ճարտարագետերկրաբան, կրտսեր գիտաշխատող, իսկ 1969թ.-ից՝ որպես ավագ գիտաշխատող: 1965թ. ԵՊՀի Երկրաբանական ֆակուլտետի գիտական խորհրդում պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն  «Շամլուղի հանքավայրերի քիմիական տարրերի էնդոգեն երկրաքիմիական պսակները» թեմայով և ստացել երկրաբանահանքաբանական գիտությունների թեկնածուի աստիճան:

Գիտական հետաքրքրությունները առնչվում են Հայաստանի տարածքի մետաղային օգտակար հանածոների հանքավայրերի (Սյունիքի մարզի Շահումյանի ոսկիբազմամետաղային, Լոռու մարզիՊրիվոլնիի կապարցինկային և այլն)՝ հիմնականում կապարցինկային և կոլչեդանբազմամետաղային երկրաքիմիական ուսումնասիրությանը: Զբաղվել է նաև փորձարարական միներալոգիայով՝ մասնավորապես սֆալերիտ և գալենիտ միներալների արհեստական վերաբյուրեղացման հարցերով: 

Հեղինակ և համահեղինակ է 35 գիտական հոդվածի, 5 թեզիսի և 6 ձեռագիր հաշվետվության: 

Լրացավ հնէաբան Գալինա Իոսիֆի Մագուրայի (Կուլիկ) 90-ամյակը


Ծնվել է 6.04.1932թ. Լվով քաղաքում: 1953թ. ընդունվել և 1957թ. ավարտել է Լվովի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի երկրաբանահետախուզական ֆակուլտետի երեկոյան բաժանմունքը: 1958թ. մինչև իր կյանքի վերջին օրերը աշխատել է ՀԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտի ռեգիոնալ երկրաբանության և լիթոլոգիայի բաժնի միկրոֆաունայի լաբորատորիայում՝ որպես լաբորանտ և ավագ ճարտարագետ, իսկ 1985թ.-ից՝ նավթի և գազի բաժնում որպես կրտսեր գիտաշխատող:
Հեղինակ և համահեղինակ է 3 գիտական հոդվածի և 4 ձեռագիր հաշվետվության: Աշխատությունները վերաբերում են Հայաստանի տարածքի հարավ-արևմտյան մասի պալեոգենի և ստորին նեոգենի հասակի մանր ֆորամինիֆերների ուսումնասիրությանը:
1980-ական թթ. ակադեմիկոս Ա.Հ. Գաբրիելյանի և երկրաբանահանքաբանական գիտությունների դոկտոր Ս.Մ. Գրիգորյանի ղեկավարությամբ մասնակցել է Հայաստանի տարածքի էոցենի և օլիգոցենի սահմանագծում երկրաբանական զարգացումների միջազգային գիտական թեմայի աշխատանքներին:

2022թ. լրացավ Սիմոնյան Ռուսլան Սմբատի 75-ամյակը (11.01.1947թ. Լենինական (Գյումրի) – 19.03.2004թ. Երևան)

1953թ. ընդունվել է Լենինականի Մռավյանի անվան թիվ 25 դպրոցը, որն ավարտել է 1964թ.: Նույն թվականին ընդունվել է ԵՊՀ երկրաբանական ֆակուլտետը, որն ավարտել է 1970թ.՝ անմիջապես աշխատանքի անցնելով ՀԽՍՀ ԳԱ երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտում որպես ավագ ճարտարագետ: 1974թ. ընդունվել է ԽՍՀՄ ԳԱ հազվագյուտ տարրերի միներոլոգիայի և երկրաքիմիայի գիտահետազոտական ինստիտուտի ասպիրանտուրա (Մոսկվա), իսկ 1992թ. ՀՀ ԳԱԱ Երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտում պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն «Որոշ ստրատիմորֆ հանքավայրերի առաջնային երկրաքիմիական պսակները» թեմայով և ստացել երկրաբանահանքաբանական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան: 1974-1977թթ. աշխատել է ԽՍՀՄ ԳԱ հազվագյուտ տարրերի միներոլոգիայի և երկրաքիմիայի գիտահետազոտական ինստիտուտում (Մոսկվա) որպես կրտսեր գիտական աշխատող, իսկ 1986-1992թթ.՝ ՀԽՍՀ ընդերքի վարչությունում՝ որպես առաջին կարգի երկրաբան: 1992թ.-ից մինչև իր կյանքի վերջի տարին աշխատել է ՀՀ ԳԱԱ ԵԳԻ-ում որպես ավագ գիտ. աշխատող:

Գիտական հետաքրքրությունները առնչվում են նախկին ԽՍՀՄ տարածքի որոշ շրջանների (հարավային և կենտրոնական Ղազախստան, արևմտյան Մերձբայկալի շրջան), ինչպես նաև Հայաստանի տարածքի մետաղային հանքավայրերի տարաբնույթ երկրաքիմիական հետազոտություններին: Հեղինակ և համահեղինակ է ավելի քան 20 գիտական հոդվածի: 

Եղել է սպորտի վարպետ, 1970-ական թթ. սկզբին՝ Հայաստանի ջրագնդակի հավաքականի թիմի դարպասապահ:

 

 

Հունվարի 24-ին լրանում է Իգոր Լևոնի ՆԵՐՍԵՍՈՎԻ ծննդյան 100-ամյակ (1919-1995) – երկրաֆիզիկոս, ՀԽՍՀ  ԳԱԱ թղթակից անդամ: 

Փետրվարի 7-ին լրանում է Աշոտ Տիգրանի ԱՍԼԱՆՅԱՆԻ ծննդյան 100-ամյակ (1919-1989) –   բազմավաստակ գիտնական, պետական գործիչ, ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս: Նա մեծ ավանդ ունի երկրաբանական գիտության և արտադրության, գիտատեխնիկական և բարձրագույն դպրոցի կայացման ու ամրապնդման գործում։ Ա. Ասլանյանը գիտական լայն հետաքրքրությունների տեր գիտնական էր՝ նրա հետազոտությունները ընդգրկում են շերտագրության և հնէաբանության, տարածքային երկրաբանության և տեկտոնիկայի, երկրաֆիզիկայի և մոլորակագիտության, մագմատիզմի և նորագույն հրաբխականության, ինժեներային երկրաբանության, մետաղածնության  և հանքաբանության հարցերը։
Ակադեմիկոս Ասլանյանը պարգևատրվել է Գերմանիայի երկրաբանական ընկերության՝ Աբրահամ Վերների մեդալով, ՍՍՀՄ աշխարհագրական ընկերության ՝ Սեմյոնով –  Տյան-Շանսկու անվան մեդալով։ 
Ա. Ասլանյանի մարտական և աշխատանքային ձեռքբերումները արժանացել են Հայրենական պատերազմի առաջին և երկրորդ աստիճանի շքանշաններով, Աշխատանքային Կարմիր դրոշի 3 շքանշանով, Ժողովուրդների բարեկամության և բազմաթիվ այլ մեդալներով պարգևատրման։

Փետրվարի 16 լրանում է Լևոն Ներսեսի Զոհրաբյանի 100-ամյակ (16.02.1919 Օձուն – 28.08.1990 Երևան) – ականավոր հայ աշխարհագրագետ, երկրաձևաբանության մասնագետ (գեոմորֆոլոգ), աշխարհագրական գիտ. թեկնածու (1962), դոցենտ (1954), ԳԱ Երկրաբանական գիտ. ինստիտուտի երկրաձևաբանական բաժնի վարիչ և նույն ինստիտուտի Դիլիջանի ջրաերկրաբանական արշավախմբի գիտ. ղեկավար (1978-1988)  Մեծ ավանդ ունի Հայկական լեռնաշխարհի, լեռնագրական կառուցվածքի, երկրաբանաձևության ասպարեզում: Հեղինակ է մոտ 50 գիտական հոդվածների, մի քանի մենագրության, այդ թվում՝ ռուսերենով հրապարակված «Орография Армянского нагорья Ереван, 1979» հիմնարար աշխատությունը, որն առ այսօր սեղանի գիրք է հանդիսանում աշխարհագրագետների, երկրաբանների, պատմաբանների համար: Աշխարհագրական գիտություններին մատուցած զգալի ավանդի համար պարգևատրել է ԽՍՍՀ աշխարհագրական ընկերության Սեյմոնով – Տյան-Շանսկու մեդալով:
Փետրվարի 20-ին լրանում է Թադևոս Շահբազի Թադևոսյանի (1909 գյուղ Արա – 1991 Երևան, թաղված է Արագյուղում) 110-ամյակը – հայտնի երկրաբան-քարագետ երկրաբանահանքաբանական գիտ. թեկնածու (1948), դոցենտ (1951): Թ.Թադևոսյանը ավելի քան 45 տարի անընդմեջ (1945-1991թթ.) դասավանդել է Երևանի պետական համալսարանի Երկրաբանական ֆակուլտետում պետրոգրաֆիա և այլ հարակից առարկաներ՝ կրթելով երկրաբանների մի քանի սերունդ: Հեղինակ և համահեղինակ է Հայաստանի տարածքի ինտրուզիվ ու էֆուզիվ ապարների պետրոգրաֆիաին նվիրված ավելի քան 40 հոդվածի, պետրոգորֆիայի բուհական դասագրքերի, ինչպես նաև գիտահանրամատչելի հոդվածների ու գրքույկների:

Մարտի 2-ին լրանում է Գրիգոր Արկադիի Գաբրիելյանցի 85-ամյակը- նավթային երկրաբանության ականավոր մասնագետ, պետական գործիչ, բարերար, երկրաբանահանքաբանական գիտ. դոկտոր (1973), պրոֆ (1979), ԽՍՀՄ պետ. Մրցանակի դափնեկիր (1989), ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամ Ա. Գաբրիելյանցը 1989-1991թթ. աշխատել է որպես ԽՍՀՄ երկրաբանության նախարար: Հեղինակ և համահեղինակ է 9 գիտական մենագրության և ավելի քան 250 գիտական հոդվածների:

Աշխատանքները վերաբերում են ԽՍՀՄ տարածքի, այդ թվում նաև Հայաստանի նավթի և գազի հանքավայրերի որոնման ու հետախուզման ինչպես գործնական, այնպես էլ տեսական բազմաբնույթ հարցերի: Ներկայումս Արցախի Հանրապետության նախագահի խորհրդականն է: Ա. Գաբրիելյանցի սեփական միջոցներով Մոսկվայի Վագանկովյան հայկական գերեզմանոցում տեղակայված է խաչքար (քանդ.՝Ֆրիդ Սողոյան)՝ ի հիշատակ Բաքվի լքված հայկական գերեզմանների: Արցախում Ա. Գաբրիելյանցի միջոցներով ու գլխավորապես նրա հարուստ անձնական միներոլոգիական հավաքածուի նվիրատվության շնորհիվ բացվել է գիտնականի անունը կրող Երկրաբանական թանգարան Շուշի քաղաքում: Ա. Գաբրիելյանցի նախաձեռնությամբ, ֆինանսական օժանդակությամբ, ինչպես նաև ակադեմիկոս Ռ.Տ. Ջրբաշյանի հետ համատեղ խմբագրությամբ 2011թ. ռուսերեն լեզվով տպագրվել է «Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության երկրաբանությունը և հանքային պաշարները» կոլեկտիվ մենագրությունը (Երևան-Ստեփանակերտ, 286 էջ): Նաև այս մենագրության համահեղինակներից է:

 

Մարտի 13-ին լրանում է Սիմոն Հովհաննեսի Աչիգյոզյանի (Դեդ) 80-ամյակը (1939թ.Գալեց, Ռումինիա – 30.04.1991 Մարտունաշեն, թաղված է Երևանում) –  անվանի երկրաբան ու ազատամարտիկ, երկրաբանահանքաբանական գիտ. թեկնածու (1970),: 1960թ.-ից մինչև իր կյանքի վերջը անընդմեջ աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ Երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտում. հեղինակ և համահեղինակ է Հայաստանի մետաղական օգտակար հանածոների հարցերին նվիրված ավելի քան 70 գիտական հոդվածների: Զբաղվել է նաև ակտիվ հասարակական-քաղաքական ու ազգային գործունեությամբ: 1990թ. ընտրվել է Երևանի քաղխորհրդի պատգամավոր, իսկ 1989թ. անդամագրվել է «Արաբո» ջոկատին, մասնակցել Եղեգնաձորի ինքնապաշտպանական մարտերին: 1991թ. ապրիլի 19-ին ստանձնել է «Արաբո» ջոկատի հրամանատարությունը: Հերոսաբար զոհվել է 1991թ. ապրիլի 30-ին Մարտունաշենի ինքնապաշտպանական մարտերի ժամանակ: Հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանով:

Մարտի 23-ին Վիլյամ ՍՄԻԹԻ ծննդյան 250-ամյակն է (Smith, 1769-1839) – անգլիացի ինժիներ և երկրաբան: Առաջինն է ձևակերպել այն դրույթը, որ միևնույն բրածոները պատկանում են լեռնային ապարների միևնույն շերտին: Նրա բացահայտումը նախադրյալներ ստեղծեց շերտագրության և հնէաբանության մեջ էվոլյուցիոն գաղափարների զարգացման համար:

Հուլիսի 6-ին Վալերի Բենիկի ՍԵՅՐԱՆՅԱՆԻ ծննդյան 80-ամյակն է (1939-2017) – միներոլոգ: Հայտնաբերել է Թեղուտի փիրուզի հանքավայրը: Երկրաբանական պատմության հիմնարար հետազոտության հեղինակ՝ «Հայկական լեռնաշխարհի տարածքում միներալային հումքի պատմության ուսումնասիրությունը և կիրառումը  (հնագույն ժամանակներից մինչև  XX դարի սկիզբը)»:Հուլիսի 22-ին Ջորջ ՉԻԼԻՆԳԱՐԻ ծննդյան 90-ամյակն է (Գևորգ Վարոսի Չիլինգարյան, ծնվել է 1929թ.) – ամերիկացի երկրաբան, աշխարհահռչակ նավթային երկրաբաններից մեկը, հայտնաբերել է նավթի և գազի բազմաթիվ հանքավայրեր (Իրան, Սաուդյան Արաբիա, ԱՄՆ, Թաիլանդ), աշխարհում խոշորագույն մասնագետ կարբոնատային առաջացումների նավթագազաբերության և նստվածքակուտակման ոլորտում, ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամ  ( 1998 թ-ից):Օգոստոսի 26-ին լրանում է Ստեփան Տիգրանի Բադալյանի (Բադալով) 100-ամյակը – հայազգի ականավոր երկրաբան-երկրաքիմիկոս, երկրաբանահանքաբա -նական գիտ. դոկտոր, պրոֆեսոր, Ուզբեկականի ԽՍՀ երկրաբանական և երկրաֆիզիկական ինստիտուտի երկրաքիմիայի բաժնի վարիչ: Նրա գիտ. ղեկավարության ներքո պաշտպանվել է մոտ 20 թեկնածուական և 2 դոկտորական ատենախոսություն: Սեպտեմբերի 1-ին լրանում է Գրիգոր Հովհաննեսի ՓԻՋՅԱՆԻ ծննդյան 100-ամյակ (1919-1998): 1947 թվականից աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտում, 1959 թվականից՝ երկրաքիմիայի բաժնի վարիչ։ 1949 թվականից զբաղվել է Հայաստանի մի շարք՝ Նոյեմբերյանի, Սևանի, Հրազդանի, Կապանի, Մեղրու շրջանների հանքավայրերի հետազոտությամբ, միաժամանակ սովորել է Լենինգրադի Լեռնային ինստիտուտի ասպիրանտուրայում: 1951 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն «Դաստակերտի պղինձ-մոլիբդենային հանքավայրի հանքային դաշտի երկրաբանությունը» թեմայով: Նոյեմբերի 7-ին լրանում է Ազատ Թովմասի Վեհունու (Թավրիզ-ԱՄՆ) 100-ամյակը: Հանրահայտ հայ երկրաբան, երկրաբանահանքաբանական գիտ.թեկնածու (1961), դոցենտ (1966) Հեղինակ և համահեղինակ է Հայաստանի տարածքի շերտագրական հարցերին նվիրված՝ մասնավորապես էոցենի շերտագրությանը, ինչպես նաև օգտակար հանածոների և ռեգիոնալ երկրաբանությանը վերաբերող 50-ից ավել գիտական հոդվածների ու մի քանի մենագրությունների: Կյանքի վերջին տարիներին, ապրելով և ստեղծագործելով ԱՄՆ-ում, հեղինակել է Հայկական լեռնաշխարհի ռեգիոնալ երկրաբանությանը, ինչպես նաև Մերձավոր Արևելքի երկրաբանությանը վերաբերող  մենագրությունների՝ «Հայկական լեռնաշխարհի երկրաբանությունը և ընդերքի հարստությունը» (Երևան, ԵՊՀ 2001) և «Մեծ Մերձավոր Արևելքի երկրաբանությունը և ընդերքի հարստությունները» (Երևան, Ոսկան Երեվանցի 2008): Նոյեմբերի 7-ին լրանում է Ռաֆայել Ավետիսի Առաքելյանի 100-ամյակը – երկրաբանահանքաբանական գիտ.թեկնածու, հայտնի երկրաբան-շերտագրագետ և տեկտոնիստ: 1947թ.-ից մինչև իր կյանքի վերջ (1978թ.) անընդմեջ աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ Երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտում, զբաղեցրել է տեկտոնիկայի բաժնի վարիչի պաշտոնը: Զգալի ավանդ ունի Հայաստանի և Նախիջևանի ինքնավար հանրապետության վերին պալեոզոյի շերտագրության ուսումնասիրության ասպարեզում: Առաջին անգամ ապացուցել է տարածաշրջանի միջին և վերին կարբոնի բացակայությունը և առանձնացրել է ավելի քան 20 շերտախումբ: Զբաղվել է նաև տեկտոնիկայում տիեզերական հեռազննման մեթոդի կատարելագործմամբ: Հեղինակ ու համահեղինակ է մոտ 100 գիտական հոդվածների և մի քանի գիտական մենագրության: Նոյեմբերի 19-ին լրանում է Արշավիր (Աշոտ) Գրիգորի Բաբայանի (Բաբաեվ) 100-ամյակը (19.11.1919 Աշխաբադ-14.11.1999թ) – հայազգի խոշոր երկրաբան-նավթաբան, երկրաբանահանքաբանական գիտ. դոկտոր, պրոֆ., Ուզբեկական ԽՍՀ ԳԱ թղթակից-անդամ (1974), և վաստակավոր նավթագործ. Տաշքենդ): Նա երկար ժամանակ ղեկավարել է Ուզբեկիստանի տարածքի նավթի և գազի պաշարների հայտնաբերման երկրաբանահետախուզական աշխատանքները, իսկ 1967-1969թթ. հանդիսացել է Եգիպտոսում նավթագազաորոնման աշխատանքներ իրականացնող ԽՍՍՀ մասնագիտական-երկրաբանական խմբի ղեկավար: Հանդիսացել է նաև Հայաստանի ականավոր երկրաբան՝ Մառլեն Ակիմի Սաթիանի թեկնածուական ատենախոսության գիտական ղեկավարը: